| ΒΙΤΑΜΙΝΗ D <--Πατήστε για video |
|
Η βιταμίνη D είναι σημαντική για την ομοιόσταση του ασβεστίου και για τη βέλτιστη σκελετική υγεία. Η κύρια λειτουργία της βιταμίνης D είναι η αύξηση της ικανότητας της απορρόφησης του ασβεστίου από το λεπτό έντερο.Η βιταμίνη D ενισχύει επίσης την απορρόφηση του φωσφόρου από το λεπτό έντερο. Η επαρκής απορρόφηση του ασβεστίου και του φωσφόρου από το έντερο είναι σημαντική για τη σωστή μεταλλοποίηση των οστών. Η δεύτερη κύρια λειτουργία της βιταμίνης D είναι η συμμετοχή της στην ωρίμανση των οστεοκλαστών, οι οποίοι απορροφούν ασβέστιο από τα οστά. Ο όρος βιταμίνη D αναφέρεται είτε σε βιταμίνη D2 ή σε βιταμίνη D3. Η βιταμίνη D3, επίσης γνωστή ως χοληκαλσιφερόλη, είτε παράγεται στο δέρμα ή λαμβάνεται με τις τροφές. Η βιταμίνη D2, είναι επίσης γνωστή ως εργοκαλσιφερόλη. παράγεται από τους ζυμομύκητες και είναι αυτή που κυρίως προστίθεται στα τρόφιμα. Η βιταμίνη D2 και βιταμίνης D3 χρησιμοποιούνται στον εμπλουτισμό των τροφίμων ή περιέχονται σε πολυβιταμίνες.
Η ανεπάρκεια της βιταμίνης D μπορεί να προκύψει από τα ακόλουθα: Το περιβάλλον λειτουργεί ως ο κύριος ρυθμιστής, καθώς καθορίζει την ποσότητα της ακτινοβολίας UVB που φτάνει στο δέρμα.
• Ατμοσφαιρική Ρύπανση: Τα αιωρούμενα σωματίδια (PM2.5 και PM10), το διοξείδιο του αζώτου (NO2) και το όζον της τροπόσφαιρας απορροφούν και διασκορπίζουν τις ακτίνες UVB, μειώνοντας τη σύνθεση της βιταμίνης. Έχει παρατηρηθεί ότι αύξηση της συγκέντρωσης των PM2.5 κατά 10 μg/m³ αυξάνει τον επιπολασμό της έλλειψης κατά 14,2%. Σε περιοχές όπως η Νοτιοανατολική Ασία, η εποχιακή καύση βιομάζας δημιουργεί νέφος που μπορεί να μειώσει τα επίπεδα της βιταμίνης D κατά 18,8%.
• Γεωγραφικό Πλάτος και Ηλιακή Γωνία: Σε υψηλά γεωγραφικά πλάτη, κατά τη διάρκεια του «χειμώνα της βιταμίνης D» (Οκτώβριος-Μάρτιος), η γωνία του ήλιου είναι τόσο χαμηλή που η στιβάδα του όζοντος απορροφά σχεδόν όλες τις ακτίνες UVB, καθιστώντας τη σύνθεση αδύνατη. • Κλιματική Αλλαγή: Παραδόξως, η ανάκαμψη της στρατοσφαιρικής στιβάδας του όζοντος αναμένεται να μειώσει τις δόσεις UVB που φτάνουν στην επιφάνεια έως και 80% στα μέσα γεωγραφικά πλάτη μέχρι το τέλος του 21ου αιώνα. Από την άλλη, οι ακραία θερμοί πλανητικοί καλοκαιρινοί μήνες μπορεί να αυξήσουν τα επίπεδα της βιταμίνης D ενθαρρύνοντας τη δραστηριότητα σε εξωτερικούς χώρους. • Αστικοποίηση: Η διαμονή σε πυκνοκατοικημένες πόλεις με υψηλά κτίρια και ρύπανση περιορίζει την άμεση έκθεση στον ήλιο. 2. Προβλήματα δυσαπορρόφησης: άνθρωποι οι οποίοι έχουν υποβληθεί σε εκτομή του λεπτού εντέρου, κοιλιοκάκη, σύνδρομο βραχέος εντέρου και κυστική ίνωση. 3. Ελάχιστες ποσότητες της βιταμίνης D στο ανθρώπινο μητρικό γάλα. 4. Φάρμακα - Μερικά φάρμακα που σχετίζονται με ανεπάρκεια βιταμίνης D: φαινυτοΐνη, φαινοβαρβιτάλη και ριφαμπικίνη μπορεί να επιταχύνουν τον καταβολισμό της βιταμίνης D. 5. Γενετικοί Παράγοντες
Οι γενετικές παραλλαγές επηρεάζουν κάθε στάδιο του κύκλου ζωής της βιταμίνης D, από την παραγωγή έως τη μεταφορά και τη δράση της.
• Μελάγχρωση του Δέρματος (Μελανίνη): Η μελανίνη δρα ως ανταγωνιστικός απορροφητής της UVB. Άτομα με σκουρόχρωμο δέρμα (τύποι Fitzpatrick IV-VI) απαιτούν σημαντικά μεγαλύτερη έκθεση στον ήλιο για να παράγουν την ίδια ποσότητα βιταμίνης D σε σχέση με άτομα με ανοιχτόχρωμο δέρμα.
• Μεταλλάξεις στο Γονίδιο CYP2R1: Το γονίδιο αυτό κωδικοποιεί το ένζυμο 25-υδροξυλάση στο ήπαρ. Συγκεκριμένες μεταλλάξεις (όπως οι L99P και K242N) μπορεί να προκαλέσουν μια σπάνια μορφή γενετικής έλλειψης, όπου το σώμα δεν μπορεί να μεταβολίσει τη βιταμίνη D ακόμα και αν υπάρχει επαρκής έκθεση στον ήλιο ή πρόσληψη συμπληρωμάτων.
• Πολυμορφισμοί του Υποδοχέα (VDR) και της Πρωτεΐνης Δέσμευσης (GC): Περισσότεροι από 8.700 πολυμορφισμοί στο γονίδιο VDR έχουν περιγραφεί, επηρεάζοντας την ευαισθησία του σώματος στη βιταμίνη. Πολυμορφισμοί στο γονίδιο GC επηρεάζουν τη μεταφορά της βιταμίνης στο αίμα και τα βασικά της επίπεδα στον οργανισμό.
• Παχυσαρκία: Αν και συχνά θεωρείται συμπεριφορικός παράγοντας, η παχυσαρκία έχει βιολογική επίδραση, καθώς ο λιπώδης ιστός λειτουργεί ως «αποθήκη» (sink) που δεσμεύει τη λιποδιαλυτή βιταμίνη D, μειώνοντας τη βιοδιαθεσιμότητά της στην κυκλοφορία του αίματος.
Αναλογία:Φανταστείτε την παραγωγή βιταμίνης D σαν έναν ηλιακό συλλέκτη. Οι περιβαλλοντικοί παράγοντες είναι οι εξωτερικές συνθήκες: η ρύπανση (σκόνη στον συλλέκτη), τα σύννεφα και η ώρα της ημέρας. Οι γενετικοί παράγοντες είναι οι προδιαγραφές του συστήματος: το πάχος του προστατευτικού γυαλιού (μελανίνη) και η ποιότητα των εσωτερικών κυκλωμάτων και των ενζύμων που μετατρέπουν την ηλιακή ενέργεια σε ρεύμα. Ακόμα και με τέλεια ηλιοφάνεια, αν τα κυκλώματα (γονίδια) είναι ελαττωματικά, το σύστημα δεν θα παράγει ενέργεια.
Η ύπαρξη έλλειψης βιταμίνης D στην Ελλάδα —μια χώρα με μεγάλη ηλιοφάνεια— εξηγείται από ένα φαινόμενο που ονομάζεται «παράδοξο του ήλιου» (sunshine paradox). Οι κύριοι λόγοι για την υψηλή συχνότητα έλλειψης στη χώρα μας, όπως προκύπτουν από τη μελέτη των μεσογειακών και ευρωπαϊκών πληθυσμών, είναι οι εξής:
• Έλλειψη Πολιτικής Εμπλουτισμού Τροφίμων: Σε αντίθεση με τις χώρες της Βόρειας Ευρώπης (π.χ. Φινλανδία), στην Ελλάδα και την ευρύτερη Μεσόγειο δεν υπάρχει εθνική πολιτική για τον υποχρεωτικό εμπλουτισμό βασικών τροφίμων (όπως το γάλα ή το ψωμί) με βιταμί βιταμίνη D. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα η πρόσληψη από τη διατροφή να παραμένει χαμηλή.
• Γεωγραφικό Πλάτος και «Χειμώνας της Βιταμίνης D»: Παρά την ηλιοφάνεια, κατά τους μήνες Οκτώβριο έως Μάρτιο, η γωνία των ηλιακών ακτίνων στο γεωγραφικό πλάτος της Ελλάδας είναι τέτοια που η ατμόσφαιρα απορροφά το μεγαλύτερο μέρος της ακτινοβολίας UVB, καθιστώντας τη φυσική σύνθεση σχεδόν αδύνατη κατά τον χειμώνα. Μελέτες σε Ελληνίδες μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες επιβεβαιώνουν ότι τα επίπεδα της βιταμίνης μειώνονται σημαντικά τους χειμερινούς μήνες.
• Συμπεριφορικοί Παράγοντες (Αποφυγή Ήλιου): Η έντονη ζέστη τους καλοκαιρινούς μήνες οδηγεί τους ανθρώπους στην αποφυγή της έκθεσης στον ήλιο, στην παραμονή σε εσωτερικούς κλιματιζόμενους χώρους και στη χρήση αντηλιακών, τα οποία εμποδίζουν τη σύνθεση της βιταμίνης.
• Αστικοποίηση και Ατμοσφαιρική Ρύπανση: Στα μεγάλα αστικά κέντρα της Ελλάδας, η ρύπανση (όπως τα αιωρούμενα σωματίδια PM2.5 και το διοξείδιο του αζώτου) δρα ως φίλτρο που απορροφά και διασκορπίζει την ακτινοβολία UVB πριν φτάσει στο δέρμα. Επιπλέον, ο σύγχρονος τρόπος ζωής σε πόλεις περιορίζει τον χρόνο που δαπανάται σε εξωτερικούς χώρους.
• Φυσιολογικοί Παράγοντες: Ο σκουρότερος φωτότυπος δέρματος (όπως το μεσογειακό ελαιόχρωμο δέρμα) περιέχει περισσότερη μελανίνη, η οποία λειτουργεί ως φυσικό εμπόδιο και απαιτεί μεγαλύτερο χρόνο έκθεσης στον ήλιο για την παραγωγή της ίδιας ποσότητας βιταμίνης D σε σύγκριση με τους πιο ανοιχτόχρωμους τύπους δέρματος.
Διάγνωση
Έλεγχος για την ανεπάρκεια της βιταμίνης D συνιστάται μόνο σε εκείνα τα άτομα που βρίσκονται σε υψηλό κίνδυνο για την ανεπάρκεια της βιταμίνης D, συμπεριλαμβανομένων των ακολούθων:
Θεραπεία Συνιστώμενη θεραπεία για ασθενείς με ανεπάρκεια βιταμίνης D ηλικίας έως 1 έτος έχει ως εξής:
Συνιστώμενη θεραπεία για ασθενείς με ανεπάρκεια βιταμίνης D ηλικίας 1-18 ετών είναι η εξής:
Συνιστώμενη θεραπεία για ενήλικες με ανεπάρκεια βιταμίνης έχει ως εξής:
Συνιστώμενη θεραπεία για ασθενείς με ανεπάρκεια βιταμίνης D που είναι παχύσαρκοι, έχουν σύνδρομο δυσαπορρόφησης, ή παίρνουν φάρμακα που επηρεάζουν το μεταβολισμό της βιταμίνης D, έχει ως εξής:
Πρόληψη Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (World Health Organization, WHO) συστήνει την έκθεση του προσώπου και των χεριών στον ήλιο, αποφεύγοντας το έγκαυμα, για περίπου 30 λεπτά την ημέρα, προκειμένου να εξασφαλιστεί η επαρκής παραγωγή της βιταμίνης D. Οι κυριότερες διαιτητικές πηγές της βιταμίνης D περιλαμβάνουν το συκώτι ψαριού και τα έλαια από αυτό (μουρουνέλαιο), τα λιπαρά ψάρια (σκουμπρί, σολομό) και τον κρόκο του αυγού, καθώς και τα εμπλουτισμένα τρόφιμα, όπως τα εμπλουτισμένα δημητριακά, το γάλα, το βούτυρο και τη μαργαρίνη. Με βάση τα έως τώρα κλινικά δεδομένα, δεν υπάρχουν αρκετά στοιχεία που να προτείνουν συνδυασμένα συμπληρώματα βιταμίνης D3 και K2 για την πρόληψη και τη θεραπεία της οστεοπόρωσης. Προς το παρόν, θα πρέπει να είμαστε προσεκτικοί σχετικά με τα συμπληρώματα βιταμίνης D υψηλής δόσης, εκτός αν συστήνεται διαφορετικά. Απαιτούνται επειγόντως περισσότερα κλινικά δεδομένα σχετικά με την πιθανή αλληλεπίδραση μεταξύ του μεταβολισμού της βιταμίνης D και της βιταμίνης Κ, προτού δοθούν ευρύτερες συστάσεις θεραπείας.
|