Οδηγός για τα Αντισυλληπτικά Χάπια στο Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών (ΣΠΩ)
Τα αντισυλληπτικά χάπια (Combined Oral Contraceptives – COC) αποτελούν την πιο συχνή θεραπευτική επιλογή στις γυναίκες με σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών (ΣΠΩ). Εκτός από την αντισυλληπτική τους δράση, προσφέρουν ρύθμιση του κύκλου, βελτίωση ακμής και υπερτρίχωσης, και προστασία του ενδομητρίου από υπερπλασία.
Πώς δρουν τα αντισυλληπτικά στο ΣΠΩ
- Καταστέλλουν την υπερβολική λειτουργία των ωοθηκών → μείωση της LH.
- Μειώνουν την παραγωγή ανδρογόνων.
- Αυξάνουν τη SHBG, άρα μειώνουν την ελεύθερη τεστοστερόνη.
- Σταθεροποιούν τον κύκλο και μειώνουν την ακμή και την τριχοφυΐα.
Πώς ξεκινάμε τα αντισυλληπτικά χάπια σε γυναίκα με διαταραχές περιόδου
Υπάρχουν δύο βασικοί τρόποι:
- Έναρξη 1ης ημέρας κύκλου
- Το πρώτο χάπι λαμβάνεται την πρώτη ημέρα της περιόδου.
- Παρέχει άμεση αντισυλληπτική προστασία.
- Έναρξη 2ης–5ης ημέρας κύκλου
- Το πρώτο χάπι ξεκινά μέσα στις πρώτες 5 ημέρες της περιόδου.
- Χρειάζεται συμπληρωματική προστασία (π.χ. προφυλακτικό) για τις επόμενες 7 ημέρες.
Σε γυναίκες με αμηνόρροια/σπάνιες περιόδους, συνήθως χορηγούμε προγεστερόνη για πρόκληση αιμορραγίας και μετά την πρώτη ημέρα της αιμορραγίας ξεκινά το αντισυλληπτικό.
Πώς λαμβάνεται
- Το χάπι λαμβάνεται καθημερινά, την ίδια ώρα, για 21 ημέρες.
- Ακολουθεί διάλειμμα 7 ημερών χωρίς χάπι (ή placebo σε συσκευασίες 28 ημερών).
- Η περίοδος εμφανίζεται συνήθως στο διάλειμμα.
- Στη συνέχεια ξεκινά νέο blister, ακόμη κι αν η περίοδος δεν έχει ολοκληρωθεί.
Τι να περιμένει η γυναίκα
- Τους πρώτους 1–2 μήνες μπορεί να υπάρξει spotting ή μικρές διαταραχές, που υποχωρούν με την προσαρμογή του οργανισμού.
- Σταδιακά, ο κύκλος ρυθμίζεται και τα συμπτώματα (ακμή, λιπαρότητα, τριχοφυΐα) βελτιώνονται.
Κατηγορίες αντισυλληπτικών χαπιών στην Ελλάδα
1. Χαμηλής δόσης οιστρογόνου (0,02 mg Ethinylestradiol)
- Yasminelle
- Ήπια δόση, συχνά καλά ανεκτή.
- Μειονέκτημα: συχνές ενδιάμεσες αιμορραγίες (spotting), ειδικά σε ΣΠΩ.
2. Μέσης δόσης οιστρογόνου (0,03 mg Ethinylestradiol)
- Yasmin
- Πιο σταθερή ρύθμιση κύκλου.
- Το Yasmin περιέχει drospirenone → αντιανδρογονική δράση, χρήσιμο σε ΣΠΩ.
3. Φυσιολογικό οιστρογόνο (Estradiol valerate)
- Qlaira (estradiol valerate + dienogest)
- Περιέχει φυσικό οιστρογόνο, πιο ήπιο μεταβολικά.
- Καλή επιλογή σε γυναίκες με αυξημένο καρδιαγγειακό/μεταβολικό κίνδυνο.
Πρακτικός Αλγόριθμος Επιλογής στο ΣΠΩ
- Πρώτη επιλογή: Yasmin (0,03 EE + drospirenone).
- Αν δεν είναι ανεκτό: Qlaira (estradiol valerate + dienogest).
- Συμπληρωματικά: Σε ινσουλινοαντίσταση → μετφορμίνη + διατροφή/άσκηση.
Τι κάνουμε όταν το χάπι δεν μας καλύπτει
Αν μια γυναίκα παίρνει αντισυλληπτικά αλλά δεν βλέπει βελτίωση:
Γιατί μπορεί να συμβεί
- Πολύ χαμηλή δόση οιστρογόνου (0,02 mg).
- Μη κατάλληλο προγεσταγόνο (αντιανδρογονικό vs μη αντιανδρογονικό).
- Μεταβολικοί παράγοντες (π.χ. ινσουλινοαντίσταση, αυξημένο βάρος).
Πώς γίνεται η αλλαγή χαπιού
- Άμεση μετάβαση (χωρίς κενό): τελειώνει το blister → ξεκινά αμέσως το νέο. Ιδανικό για Yasminelle → Yasmin.
- Μετά το διάλειμμα 7 ημερών: τελειώνει blister → κενό 7 ημερών → νέο χάπι. Ιδανικό για Yasminelle → Qlaira
Στους πρώτους 1–2 κύκλους μπορεί να υπάρχει λίγο spotting μέχρι να προσαρμοστεί ο οργανισμός.
Έλεγχος πριν από την έναρξη αντισυλληπτικού σε ΣΠΩ
Για ασφάλεια, συστήνεται:
- Γενική αίματος, βιοχημικός έλεγχος (ηπατική, νεφρική λειτουργία).
- Λιπιδαιμικό προφίλ.
- Ορμονικός έλεγχος (LH, FSH, E2, Τεστοστερόνη, DHEA-S, SHBG, Προλακτίνη, TSH, 17-OH Προγεστερόνη).
- Καμπύλη σακχάρου & ινσουλίνης (OGTT).
- Έλεγχος πηκτικότητας (PT, aPTT, ινωδογόνο, θρομβοφιλία αν υπάρχει ιστορικό).
- Υπέρηχος έσω γεννητικών.
- Αρτηριακή πίεση, ΔΜΣ.
Παρακολούθηση γυναίκας με ΣΠΩ που λαμβάνει αντισυλληπτικά
Πρώτος έλεγχος (1–3 μήνες μετά την έναρξη)
- Καταγραφή κύκλου, συμπτωμάτων, παρενεργειών.
- Μέτρηση πίεσης.
Ετήσια παρακολούθηση
- Βάρος, ΔΜΣ, αρτηριακή πίεση.
- Λιπιδαιμικό προφίλ, ηπατικά ένζυμα, σάκχαρο ± HbA1c.
- Υπέρηχος μήτρας/ωοθηκών.
- Εκτίμηση δερματολογικών συμπτωμάτων.
Ειδικές περιπτώσεις
- Σε υπέρβαρες: OGTT με ινσουλίνες ανά 1–2 χρόνια.
- Σε οικογενειακό ιστορικό θρομβώσεων: επανέλεγχος πηκτικότητας.
- Ψυχολογική υποστήριξη αν χρειαστεί.
Συνοψίζοντας
- Τα αντισυλληπτικά χάπια αποτελούν ασφαλή και αποτελεσματική θεραπεία στο ΣΠΩ.
- Υπάρχουν διαφορετικές επιλογές ανάλογα με τον στόχο: ρύθμιση κύκλου, ακμή, μεταβολικό προφίλ.
- Η σωστή επιλογή και παρακολούθηση εξασφαλίζουν μέγιστο όφελος με ελάχιστους κινδύνους.
Πέντε κορυφαίες πηγές για αντισυλληπτικά στο ΣΠΩ
-
J. Melin et al., 2024
Metformin and Combined Oral Contraceptive Pills in the 2023 International PCOS Guidelines update
Αναδεικνύει τα δεδομένα των νέων διεθνών οδηγιών, συγκρίνοντας αντισυλληπτικά και μετφορμίνη στο ΣΠΩ. -
M. Forslund, 2023
Combined oral contraceptive pills compared with no treatment in PCOS
Συστηματική ανασκόπηση που δείχνει ότι τα αντισυλληπτικά βελτιώνουν σημαντικά τη ρύθμιση του κύκλου (μεν με χαμηλή ποιότητα στοιχείων). -
**Alesi S. et al., 2023**
Efficacy and safety of anti-androgens in management: implications for COCPs in PCOS
Ενημερωτικό άρθρο για την αποτελεσματικότητα και ασφάλεια των αντιανδρογόνων, ιδιαίτερα σε συνδυασμό με COCs. -
**M. Nelson et al., 2024 (American Family Physician)**
Polycystic Ovary Syndrome: Assessment and Management
Clinical guideline που τονίζει ότι τα COCs υπερέχουν έναντι της μετφορμίνης στη ρύθμιση κύκλου και την αντιμετώπιση τριχοφυΐας. -
**Battipaglia C. et al., 2025 (GREM Journal)**
The hormonal contraceptive choice in women with PCOS and metabolic syndrome
Εισήγηση σύγχρονων στρατηγικών επιλογής αντισυλληπτικών για γυναίκες με ΣΠΩ & μεταβολικό σύνδρομο.