Προλακτινώματα
Όταν η προλακτίνη “πατάει γκάζι” χωρίς λόγο
Τι είναι το προλακτίνωμα;
Το προλακτίνωμα είναι καλοήθης όγκος της υπόφυσης που προέρχεται από τα λακτοτρόπα κύτταρα και προκαλεί υπερέκκριση προλακτίνης.
Η προλακτίνη είναι μια ορμόνη με κύριο ρόλο τη γαλουχία, αλλά επηρεάζει και:
-
τον άξονα υποθαλάμου–υπόφυσης–γονάδων
-
την ωορρηξία
-
την τεστοστερόνη
-
τη libido
-
τη γονιμότητα
-
τη διάθεση
-
τη σωματική σύσταση
Με απλά λόγια: όταν ανεβαίνει ανεξέλεγκτα, μπλοκάρει το αναπαραγωγικό σύστημα.
Πόσο συχνό είναι;
Το προλακτίνωμα αποτελεί το 40–50% όλων των αδενωμάτων υπόφυσης.
Είναι το συχνότερο λειτουργικό αδένωμα.
-
Πιο συχνό στις γυναίκες (ιδίως αναπαραγωγικής ηλικίας)
-
Στους άνδρες συνήθως διαγιγνώσκεται αργότερα — όταν έχει ήδη μεγαλώσει
Μικροπρολακτίνωμα vs Μακροπρολακτίνωμα
Η βασική διάκριση γίνεται με βάση το μέγεθος:
???? Μικροπρολακτίνωμα
< 10 mm
Συχνό στις γυναίκες.
Συνήθως προκαλεί ορμονικά συμπτώματα χωρίς πιεστικά φαινόμενα.
???? Μακροπρολακτίνωμα
≥ 10 mm
Συχνότερο στους άνδρες.
Μπορεί να πιέζει:
-
οπτικά νεύρα → θάμβος, απώλεια οπτικών πεδίων
-
φυσιολογικό ιστό υπόφυσης → δευτεροπαθή υπογοναδισμό, υποθυρεοειδισμό κ.ά.
Συμπτώματα
Στις γυναίκες:
-
Διαταραχές περιόδου ή αμηνόρροια
-
Γαλακτόρροια
-
Υπογονιμότητα
-
Μείωση libido
-
Κόπωση
-
Αύξηση βάρους
-
Ακμή / τριχόπτωση (σε ορισμένες)
Στους άνδρες:
-
Μείωση τεστοστερόνης
-
Στυτική δυσλειτουργία
-
Υπογονιμότητα
-
Απώλεια μυϊκής μάζας
-
Οστεοπενία / οστεοπόρωση
-
Πονοκέφαλοι ή διαταραχές όρασης (σε μεγάλα αδενώματα)
Γιατί ανεβαίνει η προλακτίνη;
Όχι κάθε υπερπρολακτιναιμία = προλακτίνωμα.
Πρώτα αποκλείουμε:
-
εγκυμοσύνη
-
υποθυρεοειδισμό
-
έντονο στρες
-
φάρμακα (αντικαταθλιπτικά, αντιψυχωσικά, αντιεμετικά κ.ά.)
-
μακροπρολακτίνη
και μετά μιλάμε για όγκο.
Διαγνωστικός έλεγχος
Η σωστή προσέγγιση περιλαμβάνει:
✅ Αιματολογικά:
-
προλακτίνη (τουλάχιστον 2 μετρήσεις)
-
TSH / FT4
-
LH / FSH
-
οιστραδιόλη ή τεστοστερόνη
-
IGF-1
-
κορτιζόλη (κατά περίπτωση)
✅ Απεικόνιση:
MRI υπόφυσης με σκιαγραφικό
✅ Έλεγχος όρασης:
οπτικά πεδία (σε μακροαδενώματα)
Πώς αντιμετωπίζεται;
Και εδώ έρχεται το ωραίο νέο: Το προλακτίνωμα είναι από τις ελάχιστες νεοπλασίες που θεραπεύονται φαρμακευτικά.
Πρώτη γραμμή: αγωνιστές ντοπαμίνης
-
μειώνουν την προλακτίνη
-
συρρικνώνουν τον όγκο
-
αποκαθιστούν γονιμότητα
-
βελτιώνουν συμπτώματα
Σε >90% των περιπτώσεων έχουμε άριστη ανταπόκριση.
Χειρουργείο;
Σπάνια. Μόνο όταν:
-
δεν υπάρχει ανταπόκριση στα φάρμακα
-
υπάρχουν σοβαρά πιεστικά φαινόμενα
-
υπάρχει δυσανεξία στη φαρμακευτική αγωγή
Εγκυμοσύνη και προλακτίνωμα
Τα περισσότερα μικροπρολακτινώματα δεν δημιουργούν πρόβλημα στην κύηση.
Απαιτείται:
-
σωστή προετοιμασία
-
διακοπή αγωγής μόλις επιβεβαιωθεί εγκυμοσύνη (στις περισσότερες περιπτώσεις)
-
παρακολούθηση από ενδοκρινολόγο
Μακροπρόθεσμη παρακολούθηση
Το προλακτίνωμα δεν “το βλέπουμε μια φορά και τέλος”.
Χρειάζεται:
-
περιοδικές μετρήσεις προλακτίνης
-
επαναληπτικές MRI
-
έλεγχο οστικής πυκνότητας όταν υπάρχει χρόνια υπογοναδισμός
-
προσαρμογή αγωγής
Τι πρέπει να κρατήσετε
✔ Είναι καλοήθης όγκος
✔ Αντιμετωπίζεται κυρίως φαρμακευτικά
✔ Η πρόγνωση είναι εξαιρετική
✔ Η έγκαιρη διάγνωση αποτρέπει επιπλοκές
✔ Η εξατομικευμένη παρακολούθηση κάνει όλη τη διαφορά
Ένα τελευταίο (και ειλικρινές)
Η υπερπρολακτιναιμία συχνά υποτιμάται.
Κι όμως μπορεί να κρύβεται πίσω από:
-
χρόνια κόπωση
-
ανεξήγητη αύξηση βάρους
-
χαμηλή libido
-
υπογονιμότητα
-
καταθλιπτική διάθεση
Μην τα βαφτίζουμε όλα «στρες» ή «ηλικία»